आजच्या धकाधकीच्या जीवनात शांत झोप मिळणे हे एक आव्हान बनले आहे. ही समस्या केवळ भारतापुरती मर्यादित नसून विकसित देशांमध्येही त्याचे प्रमाण भयावह आहे. अमेरिकेतील एका ताज्या अहवालानुसार, झोपेच्या समस्येने त्रस्त असलेल्या लोकांमध्ये औषधे आणि सप्लिमेंट्स घेण्याचे प्रमाण वेगाने वाढले आहे.
काय सांगतो अहवाल? ‘सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन’ (CDC) च्या नवीन आकडेवारीनुसार, दर ८ पैकी १ अमेरिकन प्रौढ व्यक्ती शांत झोपेसाठी किंवा झोप पूर्ण करण्यासाठी औषधांवर अवलंबून आहे. धक्कादायक बाब म्हणजे, सुमारे एक तृतीयांश अमेरिकन नागरिक रात्री किमान ७ तासांची आवश्यक झोपही घेऊ शकत नाहीत.
सप्लिमेंट्स की तात्पुरता उपाय? अनेकांना वाटते की ‘मेलाटोनिन’ किंवा ‘मॅग्नेशियम’ सारखी सप्लिमेंट्स घेतल्याने झोपेचा प्रश्न सुटेल. मात्र, ड्युक युनिव्हर्सिटी मेडिकल सेंटरचे स्लीप सायंटिस्ट डॉ. सुजय कनसाग्रा यांच्या मते, ही सप्लिमेंट्स म्हणजे ‘मॅजिक पिल्स’ नाहीत. मॅग्नेशियममुळे झोप सुधारते याचे ठोस पुरावे अजूनही मर्यादित आहेत. ज्यांच्या स्नायूंमध्ये सतत ताण असतो, त्यांना कदाचित याचा थोडा फायदा होऊ शकतो, पण तो सर्वांसाठी लागू होत नाही.
औषधांपेक्षा सवयी बदला तज्ज्ञांच्या मते, झोपेसाठी सतत औषधे घेणे म्हणजे मूळ आजाराकडे दुर्लक्ष करण्यासारखे आहे. झोप न येण्यामागे ताणतणाव, रात्री उशिरापर्यंत मोबाईलचा वापर, अनियमित दिनचर्या ही प्रमुख कारणे असू शकतात.
उत्तम झोपेसाठी तज्ज्ञांच्या टिप्स: १. नियमितता: दररोज झोपण्याची आणि उठण्याची एकच वेळ निश्चित करा. २. नैसर्गिक प्रकाश: सकाळी उठल्यानंतर काही वेळ सूर्यप्रकाशात घालवा. ३. डिजिटल डिटॉक्स: झोपण्यापूर्वी किमान एक तास मोबाईल, लॅपटॉप किंवा टीव्हीपासून दूर राहा. ४. वातावरण: तुमची बेडरूम शांत, अंधारी आणि थंड ठेवा. ५. व्यायाम: नियमित शारीरिक हालचाल करा, पण झोपण्यापूर्वी लगेच व्यायाम करणे टाळा.
थोडक्यात सांगायचे तर, गोळ्यांच्या मागे लागण्यापेक्षा आपल्या जीवनशैलीत छोटे बदल करणे हेच दीर्घकालीन आरोग्यासाठी हिताचे ठरेल.