मध्यपूर्वेतील तणाव सध्या एका वळणावर येऊन पोहोचला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरुद्ध सुरू असलेल्या लष्करी कारवाईबाबत एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले असून, संसदेत (काँग्रेस) युद्धाचा प्रस्ताव मांडणे तूर्तास पुढे ढकलले आहे. इराणसोबत सुरू असलेल्या शस्त्रसंधीमुळे ६० दिवसांची कायदेशीर मुदत सध्या लागू होत नसल्याचा दावा ट्रम्प प्रशासनाने केला आहे.
काय आहे ‘६० दिवसांचा’ पेच? अमेरिकेच्या कायद्यानुसार (वॉर पावर्स रिझोल्यूशन), राष्ट्राध्यक्ष संसदेच्या परवानगीशिवाय केवळ ६० दिवसच सैन्य कारवाई करू शकतात. १ मे रोजी ही मुदत संपत होती. मात्र, संरक्षण मंत्री पीट हेगसेथ यांनी स्पष्ट केले की, ७ एप्रिलपासून इराणसोबत शस्त्रसंधी सुरू असल्याने लष्करी कारवाई तांत्रिकदृष्ट्या थांबली आहे, त्यामुळे संसदेची तात्काळ परवानगी घेण्याची गरज नाही.
तेलाचा भडका आणि जागतिक चिंता या युद्धाच्या सावटाचा थेट परिणाम जागतिक बाजारपेठेवर झाला आहे. कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ झाली असून दर १२६ डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचले होते. इराणने ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) बंद करण्याची धमकी दिल्याने जागतिक तेल पुरवठा विस्कळीत होण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
बातमीतील ५ महत्त्वाचे मुद्दे: १. ट्रम्प यांचा इशारा: ट्रम्प यांनी ‘सोशल मीडिया’वर एक फोटो शेअर करत “वादळ येत आहे, त्याला कोणीही थांबवू शकणार नाही,” असे म्हणत आक्रमक पवित्रा कायम ठेवला आहे. २. इराणचे प्रत्युत्तर: इराणचे सर्वोच्च नेते मुजतबा खामेनेई यांनी अमेरिकेला समुद्रात बुडवण्याची धमकी दिली आहे. मात्र, खामेनेई यांच्या प्रकृतीबाबत सध्या गुप्तता पाळली जात आहे. ३. विमानवाहू जहाजाची घरवापसी: जगातील सर्वात मोठे युद्धनौका ‘यूएसएस जेराल्ड आर फोर्ड’ ३०० दिवसांच्या तैनातीनंतर अमेरिकेकडे परतत आहे. ४. लष्करी कारवाई संपल्याचा दावा: २८ फेब्रुवारीला सुरू झालेली लष्करी कारवाई सध्या ‘युद्ध’ या श्रेणीत नसल्याचे अमेरिकेने म्हटले आहे. ५. इराणमध्ये फाशी: दुसरीकडे, अंतर्गत कलहही सुरू असून जानेवारीतील आंदोलनात सहभागी झालेल्या एका २१ वर्षीय तरुणाला इराणमध्ये फाशी देण्यात आली आहे.
सध्या पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने ही शस्त्रसंधी टिकून आहे, मात्र अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने (CENTCOM) इराणवर पुन्हा हल्ला करण्यासाठीचे पर्याय ट्रम्प यांच्यासमोर सादर केले आहेत. त्यामुळे ही शांतता केवळ वादळापूर्वीची शांतता आहे का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.